Erik Mangas ¯`·._.-”(ViLoR ZX)”-._.·´¯

     Orfeo musikari, poeta, onesle eta filosfoa izan zen. Apoloren (igarpenaren eta musikaren jainkoa eta eguzkiaren jauna) eta Calioperen (bederatzi musetako bat) semea izan zen Orfeok, eta hauen dohainak bereganatu zituen. Bere aitak lira eman zionean, nahiz eta oraindik Orfeok umea izan, musikari eta poeta hobe-ezina bilakatu zen. Lirak zazpi hari zituen, baina Orfeok bi gehiago jarri zizkion bederatzi hari euki zezan, musen zenbaki berdina izateko.

      Historioak kontatzen zutenez, Orfeo jotzen zuenean ez ziren bakarrik gizonak, animaliak eta jainko-jainkosak liluraturik geratzen zirenak musika entzuten, baizik eta Natura bera ere. Haren jarioa gelditzen zuen Orfeoren notekin gozatzeko, eta horrela ibaiak, landareak eta baita ere arrokak Orfeoren musika entzuten eta sentiarazten geratzen ziren haien barrutik. Ahalbide honekin baliatuz, bidai batean garaiti atera zen. Hauxe da historioa…

     Egun batien, Jasonek Orfeo bilarazi zuen berarekin eta beste hainbat pertsonaiekin Urrezko Ardilarruaren bila joateko. Horrela, Orfeok Argonauten tripulazioan parte hartu zuen (horrela deitutak beren itsasontzia Argos izena baitzuen). Orfeok protagonismoa hartzen du trabesiaren zehar haren lira jotzen duenean. Alde batetik lagunak itsaso bertako uhandreen kantuengatik libratzean; eta bestetik, zazpi buruko hidra, Urrezko Ardilarruaren zaintzalea, soreztatzen duenean, Jasonek ardilarrua lapur zezan.

     Orfeok musikari, poeta… izateaz gain bidaiari irritsua izan zen, bai ikasteko, bai ezagutzeko… eta horrelaxe bidaiak Egipto-ra eraman zioten. Han zegoela,  bertako sazerdoteen Isis-engan eta Osiris-engan gurtzak ikasi zituen. Orfeok sabio liluragarria bilakatu zen bere denboraldian.

     Hainbeste kualitateekin, ez zen harritzekoa emakumeak beneratzea, maitatzea eta desiratzea, baina bakarrik batek lortu zuen bere atentzioa bereganatzea. Eurídice, Zeusen ninfetako bat, Orfeoren maitasuna lortu zuen bakarra izan zen; eta Zeusek, Orfeoren ausartasuna bidaietan haintzat hartuz, bere ninfaren eskua egiletsi zion eta biok elkarrekin zoriontsu bizi ziren, maitasun batekin gozatuz izan zena eztitsu, lehiatsu eta bakarra inoiz izan zen besalakoa. Baina ez dago zoriontasun betikorra. Egongo balego, tristura ahaztuko genuke, eta zoriontasun zentzumena galduko genuke… eta gertaldi honetan ere tragedia etorriko zen.

     Etorkizunak nahi zuen Aristeo artzainak Eurídice-rengan ere bahiturik geratzea, eta egun batean Eurídice bere zelaietan paseatzen zegoela, Aristeok errespetua guztiz ahastuz, Eurídice erasotzea erabaki zuen, harena bihurtzeko. Ninfak korrika egin zuen, hain zoritzarrarekin suge batek oinkatuz eta honen ziztarakada hartuz. Sugearen posoia bere gorputzean sartu ondoren, ez zuen euki denborarik laguntza eskatzeko, eta bertan erori zen belarrean hilda.

     Ez zeuden malko nahikorik Orfeoren mina lasaitzeko. Gauak pasa zituen beilan bere kutuna negarrez, eta haietako gau batean erabaki zuen nahitaezkoa bazen, bera bakarrik jaitziko zela Hadesen infernuetara Eurídice galdatzeko haren arparen laguntzarekin soilik. Bidaia gogorra izan zen. Infernuetako atezaintzaileak, Kancerberok, lehen momentu batean Orfeo eraso zuen, baina azkenean Orfeoren kantuetara erantzun zuen, beste gizaki eta animali lehenago egin zuten bezala. Horrela sartu zen Orfeok bere lirarekin haren tristurak kanta eta kanta.

     Esaten denez, Hades berak gelditu zen Orfeoren musikarekin liluraturik, torturak gelditu ziren eta han zeuden guztiak bake momentu bat euki zuten. Sísifo, zigortuta harri bat eramateko mendi tontor batera eta gero jaizteko behin eta berriro, gelditu egin zen; Prometeoren barrukoak torturatzen zuten putreak, lurrean posatu egin ziren, eta Tántalo, nork bere gosea eta egarria inoiz izango luke nahikotu, negarrez hasi zen beronen beharrak ahaztuz. Eta Infernuaren Jabeak, Hades eta Perséfone, dardaraturik geratu ziren Orfeoren kantuen edertasuna miretsiz.

     Horrela lortu zuen Orfeok Hades haren eskaintzak onartzea, bakarrik baldintza batekin… Eurídicek Orfeoren atzean bueltatu behar zen, eta Orfeok ezin zuen bere emaztea begiratu, ninfaren larruazala eguzkiz estalita euki arte. Biok batera abiatu ziren, Orfeok bere lirarekin kantaka eta Eurídice bere atzean. Bueltatzeko bidaian Orfeok hasi zen pentsatzen Hadesek ziria sartu ziolakoan, eta azken monentuan, Eurídice haspere lasaia bat bota zuen argia ikustean. Hori entzunda, Orfeok senezki biratu zen eta Eurídice ikusi zuen, honek eguzkiko ispiak oraindik ez zutenean ikutu. Hori gertaturik, Eurídice hasi zen desagerrarazten, airea bezala eramanda. Orfeok, haren kontra bota zen harrapatzeko moduan ez desagertzeko, baina besartean hartu zuen bakarra airea izan zen.

     Orfeok saiatu zen berriz bueltatzen, baina Carontesek ez zion utsi. Ozta-ozta agurtu egin ziren bi maiteminduak begirada txiki batez, bata laku Estigiaren alde batetik, eta bestea, bestetik. Zazpi egun eta zazpi gau geratu zen bertan Orfeok, baina azkenean, ikusi zuen ez zeukala itxaropenik infernura bueltatzeko. Horregatik, beronek bere arparekin, joan egin zen hara eta hona ibiltzen basamortuetan.

     Bere hilaren arrazoiak asko izan dira:

          1- Orfeok heldu zenean bere herrira, ia-ia akabatuta bere min psikologikoegatik, herritarrok eskatu zioten kantaren bat, antzinean kantatzen zituenak bezalakoak. Baina honek, asaskatzeko, bere lira harri baten kontra kolpeak ematen hasten da hain zarata beldurgarria eginez, inguruan zeukan guztia zimeltzen zela. Hori ikusita, herritarrok, hiltzen dute zarata horrek geldiarazteko nahiarekin.

          2- Platonek teoria bat asmatu egin zuen: infernuetara jaitsi zenean, Hades eta Perséfone bakarrik Eurídiceren agerpen bat erakutzi zioten.

           3- “Las Basarides” liburuak dioen bezala, Esquilok idatzitakoa, Orfeok jainko-jainkosa guztiak gutxietsi zituen, eguzkia izan ezik, Apolo deitzen hasten baitu. Beronek, kexatuz jainkoen gogorkeriaz, Ródope mendira joaten da. Goiz batean haren jainkoari agurtzera mendi tontorretik joaten da, baina menade batzuk, Dionisioren zaleak, hiltzen dute haren jainkoa ez otoitzeagatik.

           4- Beste batek dio, “Bacante”-sak, Orfeorengan maitemindurik, erakarri nahi izan zuten, baina beronek Eurídiceren oroipenaren izenean, basoaren zehar alde egin nahi izan zuen. Emakume “Tracia”-k, Orfeori jarraitu eta harrapatu zuten. Koleratsurik, emakumeak lepoa moztu zuten. Burua, ibaira joan zen, eta ezarri zen lekuan, saindutegi bat sortu zen.

                 Olerkaria hilda, bere arima, orain aske, infernuetara joan ahal izan zen. Eta bertan, Eurídicerekin batera, infernutik ibilkatuz doa oraindik bere abestiak haren maitasunari kantaka, maitasun bat, heriotza baino askoz handiagoa dena.

           5- Zeusek haren seme Dionisio olimpoaren jainkoa izendatu zuenean, Orfeok uko egin zuen jainko berri hori adoratzea, akusatuz eredu txarra ematen zuela hilkorrei. Horregatik Dionisio, oso haserretuta, agindu zuen Orfeoren atzetik joan dezatela haren jarraikide batzuk, “menades”-ak, hain zuzen. Hauek, Orfeo harrapatu zuten bere lira gabe, lepomoztu zuten, haren gorpua txikitu zuten eta ibaira bota zituzten. Bederatzi musak bildu zituzten betilunki eta Olimpo mendi behean lurperatu zituzten., non urretxindorrak abesten dute gozotasun batekin inon bezalakoa. Orfeoren burua jira-biraka joan zen abesten ibaitik itsasora heldu arte. Bertan, arrantzari batzuk berreskuratu zuten eta Lemmos irlan lurperatu zuten. Orduan, Zeusek utzi zion Apolori Orfeoren arpa zeruan ipintzea, oraindik deituriko konstelazio bat sortzeko: “Lira”.